حوادث پرحاشیه، حاشیه‌سازی رسانه‌ای و دوگانگی رفتار مسئولان

محمد طولابی ، کارشناس و تحلیلگر سیاسی و اجتماعی؛ 

در هر دوره‌ای که فشار افکار عمومی بر مسئولان افزایش می‌یابد، موجی از رویدادهای پرحاشیه و ناگهانی، هم‌زمان افکار جامعه را به خود مشغول می‌کند؛ گویی برنامه‌ای هماهنگ برای تغییر مسیر ذهن عمومی در جریان است. اگر در گذشته این نقش را حوادثی چون سقوط هواپیما، آتش‌سوزی‌های مرموز، زلزله‌های مشکوک، از ریل خارج شدن قطار یا فرو ریختن معدن به‌عهده داشتند، امروز نمونه‌های دیگری نیز بارها دیده شده‌اند که تمرکز افکار عمومی را از مسائل اصلی دور می‌کنند.
نمونه‌ی تازه‌ی این شیوه، انتشار گسترده‌ی تصاویر عروسی دختر دریابان علی شمخانی است؛ تصاویری که در آن همسر و دختر وی با پوشش آزاد دیده می‌شوند، در حالی که طی سال‌ها هزاران زن و دختر به دلیل نوع پوشش یا اعتراضات مدنی بازداشت، تحقیر یا جان‌شان را از دست داده‌اند. برخی تحلیلگران بر این عقیده‌اند که تندروی برخی مسئولان در تقاضای محاکمه روحانی و ظریف باعث شد که با پخش گوشه‌ای از زندگی خصوصی شمخانی، به ایشان یک اخطار جدی داده شود. هم‌زمان، خبر دستگیری پژمان جمشیدی، بازیگر مردمی، به اتهامی که هنوز اثبات نشده، در صدر رسانه‌ها قرار گرفت.
افکار عمومی بی‌دلیل نمی‌پرسد: چرا قانون و برخوردها همیشه دوگانه‌اند؟ چرا فرزندان و نزدیکان مسئولان در امنیت کامل از خطوط قرمز عبور می‌کنند، اما چهره‌های مردمی حتی پیش از اثبات اتهام، در معرض هجمه و مجازات رسانه‌ای قرار می‌گیرند؟
این تضاد دو تعبیر دارد: یا «کارما» در حال بازگشت است و رفتارهای گذشته دامن مدعیان امروز را گرفته، یا «بازی جدیدی» آغاز شده برای منحرف کردن نگاه‌ها از مسائل اصلی کشور.
چند پرسش اساسی که باید پاسخ داده شود:

آیا انتشار این تصاویر، اقدامی تاکتیکی از سوی برخی جریان‌های سیاسی برای تغییر میدان توجه و کاهش فشار قضایی یا رسانه‌ای بر خود بوده است؟

آیا هدف، تخلیهٔ خشم عمومی از پرونده‌های فساد و ناکارآمدی به سمت موضوعاتی قابِل نمایش و هیجانی است؟

و مهم‌تر از همه: جناب شمخانی باید پاسخ دهند که آیا پوشش همسر و دختر ایشان از پوشش دخترانی که به جرم «بدحجابی» بازداشت یا کشته شدند، بهتر بود؟ اگر خیر، پس خون‌های ریخته‌شده برای چه بود؟

همچنین پرسشی که هنوز پس از دهه‌ها ذهن بسیاری از رزمندگان و مردم را درگیر کرده، سرنوشت سردار حاج احمد متوسلیان است؛ فرمانده‌ای که به شجاعت، صراحت و استقلال رأی شناخته می‌شد. روایت‌های غیررسمی متعددی میان همرزمان او وجود دارد که می‌گویند اختلاف‌نظرهایش با برخی فرماندهان وقت، شاید در تصمیم اعزام او به لبنان بی‌تأثیر نبوده باشد. برخی از آنان معتقدند این اعزام، اقدامی حساب‌شده و پرریسک بود که در نهایت به اسارت او انجامید. پس از آن، در سکوتی سنگین و پرسش‌برانگیز، هیچ پیگیری جدی برای بازگرداننش صورت نگرفت. این سکوتِ طولانی، برای بسیاری از نیروهای قدیمی جبهه معنایی جز بی‌توجهی به یکی از نمادهای شجاعت و استقلال ندارد.
مردم امروز حق دارند بپرسند: اگر حاج احمد متوسلیان زنده است، چرا خبر و نشانی از او نیست؟ و اگر در همان سال‌ها به اسارت دشمن درآمد، چرا در طول این چهار دهه، هیچ اقدام قاطعی برای مبادله یا روشن شدن سرنوشتش انجام نشد؟ آیا اختلاف‌نظرها درون ساختار تصمیم‌گیری، باعث شد قهرمان ملی کشور به فراموشی سپرده شود؟
جامعه امروز دیگر آن جامعهٔ دهه‌های گذشته نیست؛ شهروندان سریع‌تر می‌پرسند، اسناد را کنار هم می‌گذارند و الگوها را می‌بینند. وقتی هر حادثه‌ای — از ریل خارج شدن قطار تا فرو ریختن معدن — بهانه‌ای شود برای توقف پرسش دربارهٔ مدیریت و پاسخ‌گویی، باید هشدار داد: بازی رسانه‌ای اگرچه می‌تواند موقتاً توجه را منحرف کند، اما هرگز حقیقت را محو نمی‌کند.
در پایان، اگر کارما را به‌معنای بازگشت طبیعی عدالت و نتیجه رفتارها بگیریم، این بازگشت نیاز به کنش آگاهانه و مطالبه مدنی دارد؛ صرف انتظار، کافی نیست. مردم باید پرسشگر باشند، رسانه‌های مستقل را تقویت کنند و از ابزار حقوقی و مدنی برای پیگیری حق خود استفاده نمایند. تنها در این صورت است که نه تصاویر یک عروسی، نه یک پروندهٔ ساختگی و نه هیاهوی رسانه‌ای، نمی‌تواند پردهٔ حقیقت را برای همیشه پوشانده نگه دارد.