نظم نوین منطقه؛ جای خالی ایران در معادلات جدید

نویسنده: محمد طولابی – کارشناس جنگ و تحلیل‌گر مسائل خاورمیانه
خاورمیانه در حال پوست‌اندازی‌ است. مرزهای جغرافیایی اگرچه تغییر نکرده‌اند، اما صف‌بندی‌های سیاسی، اتحادهای نظامی و مناسبات اقتصادی، چهره‌ای نو به منطقه داده‌اند. در این گذار حساس، بازیگرانی همچون ترکیه، قطر، امارات، عربستان و حتی جمهوری آذربایجان، فعالانه به دنبال نقش‌آفرینی‌اند؛ اما پرسش اساسی این است: ایران کجای این بازی تازه ایستاده؟
سفرهای پی‌درپی مقامات منطقه‌ای به یکدیگر، قراردادهای امنیتی و اقتصادی جدید، و تمرکز بر پروژه‌های راهبردی چون کریدور هند-اروپا، نشان می‌دهد که یک نظم نوین در حال تثبیت است؛ نظمی که اگر ایران در آن نقش‌آفرینی نکند، صرفاً به نظاره‌گر تصمیماتی تبدیل خواهد شد که دیگران درباره‌اش می‌گیرند.
متأسفانه به‌جای آنکه تهران به عنوان محور توازن در منطقه ظاهر شود، گاه خود را درگیر منازعات فرسایشی کرده یا فرصت‌های دیپلماسی را با بی‌تدبیری از کف داده است. ایران، که روزی با هوشمندی استراتژیک، سیاست منطقه‌ای خود را بر محور مقاومت و عزت ملی تنظیم می‌کرد، امروز در برخی موارد با شکاف در سیاست‌ورزی و واگذاری میدان به رقبای منطقه‌ای روبه‌روست.
اگر زنگ خطر این غیبت استراتژیک را نشنویم، به‌زودی با نظمی روبه‌رو خواهیم شد که دیگران آن را نوشته‌اند و سهم ما در آن، تنها اعتراض خواهد بود. اکنون زمان بازتعریف سیاست خارجی، ترمیم روابط منطقه‌ای و استفاده از دیپلماسی هوشمند است؛ نه برای عقب‌نشینی، بلکه برای بازگشت به جایگاه طبیعی ایران در معادلات خاورمیانه.